Vitamine K3

Vitamine K3 is de gebruikelijke benaming voor menadion, een synthetische verbinding met vitamine-K-activiteit. Zuiver menadion is geen natuurlijk voorkomende voedingsvitamine zoals vitamine K1 en vitamine K2. Voor toepassing in diervoeding worden doorgaans stabielere derivaten gebruikt, waaronder menadion-natriumbisulfiet en menadion-nicotinamidebisulfiet. Deze verbindingen kunnen na opname worden omgezet in biologisch actieve vormen van vitamine K. Vitamine K is vooral nodig voor de activering van verschillende eiwitten die betrokken zijn bij de normale bloedstolling. In voeding voor honden en katten kan vitamine K3 worden toegevoegd om een betrouwbare vitamine-K-voorziening te ondersteunen. De voedingskundige werking hangt af van de gebruikte verbinding, de hoeveelheid, de stabiliteit tijdens productie en opslag, de opname en omzetting in het lichaam en de individuele gezondheidstoestand van het dier.

Vitamine K3 en zijn eigenschappen

Vitamine K3 behoort tot de synthetische bronnen van vitamine-K-activiteit die in diervoeding kunnen worden toegepast. In wetenschappelijk onderzoek, veterinaire literatuur en beoordelingen van diervoederadditieven worden verschillende eigenschappen beschreven:

• Synthetische vitamine-K-bron: vitamine K3 verwijst naar menadion en daarvan afgeleide verbindingen. In diervoeding worden vooral stabielere vormen zoals menadion-natriumbisulfiet en menadion-nicotinamidebisulfiet gebruikt.
• Normale bloedstolling: vitamine K is nodig voor de activering van verschillende stollingseiwitten, waaronder de factoren II, VII, IX en X. Een onvoldoende vitamine-K-activiteit kan daardoor leiden tot een verlengde stollingstijd en een verhoogde bloedingsneiging.
• Omzetting naar actieve vitamine K: menadion bevat niet de volledige zijketen van natuurlijke vitamine-K-vormen en moet na opname in het lichaam verder worden omgezet voordat het binnen de vitamine-K-cyclus kan functioneren.
• Stabiliteit in diervoeding: vitamine K kan gevoelig zijn voor licht, oxidatie en bepaalde productie- en opslagomstandigheden. Gestabiliseerde vitamine-K3-verbindingen worden gebruikt om de verwerking en verdeling in diervoeding te vergemakkelijken.
• Niet hetzelfde als vitamine K1: vitamine K3 is geen gelijkwaardige vervanging voor vitamine K1 bij de behandeling van een klinisch vitamine-K-tekort of vergiftiging met antistollingsmiddelen. In dergelijke situaties wordt doorgaans vitamine K1 onder veterinaire begeleiding gebruikt.
• Alleen binnen passende gebruiksniveaus: toegelaten vitamine-K3-verbindingen worden als veilig beschouwd wanneer zij volgens de goedgekeurde voorwaarden en gangbare gebruiksniveaus in diervoeding worden toegepast. Losse of hooggedoseerde toediening zonder veterinaire of voedingskundige reden wordt afgeraden.

Een normale vitamine-K-status is noodzakelijk om stollingseiwitten in de lever te activeren. Honden en katten krijgen vitamine-K-activiteit binnen via de voeding en mogelijk gedeeltelijk via vitamine-K-verbindingen die door darmbacteriën worden gevormd. Een klinisch tekort komt bij gezonde dieren die een complete en uitgebalanceerde voeding krijgen weinig voor. Het risico kan toenemen bij langdurige vetmalabsorptie, ernstige maag-darm- of leveraandoeningen, verstoring van de darmflora, bepaalde voedingen met onvoldoende beschikbare vitamine K of blootstelling aan vitamine-K-antagonisten. Vooral anticoagulerende rodenticiden blokkeren het hergebruik van vitamine K en kunnen daardoor ernstige inwendige bloedingen veroorzaken. Hiervoor is vitamine K1 de aangewezen veterinaire behandeling; vitamine K3 is hiervoor niet betrouwbaar genoeg en mag niet als zelfstandig tegengif worden gezien. De veiligheid van vitamine K3 moet bovendien worden beoordeeld op basis van de specifieke verbinding en de gebruikte hoeveelheid. Europese veiligheidsbeoordelingen maken voornamelijk betrekking op menadion-natriumbisulfiet en menadion-nicotinamidebisulfiet als gereguleerde diervoederadditieven en niet op willekeurige hooggedoseerde menadionproducten. EFSA concludeerde dat deze vormen bij praktische en goedgekeurde gebruiksniveaus veilig zijn voor diersoorten, waaronder honden en katten. Daarbij bestaan wel aandachtspunten voor werknemers die onverdunde toevoegingsmiddelen verwerken en voor gebruik via drinkwater. De onderstaande publicaties en beoordelingen geven een overzicht van de vitamine-K-functie, vitamine-K-deficiëntie, veterinaire behandeling en de veiligheid en werkzaamheid van vitamine-K3-verbindingen in diervoeding.

Bronnen