Vitamine D3 (Cholecalciferol)

Vitamine D3, ook bekend als cholecalciferol, is een essentiële vetoplosbare vitamine die een centrale rol speelt bij de regulatie van calcium en fosfor, de mineralisatie van botten en tanden en verschillende processen binnen spieren, zenuwen en andere lichaamsweefsels. Na opname wordt cholecalciferol eerst in de lever omgezet in 25-hydroxyvitamine D en vervolgens voornamelijk in de nieren in de hormonaal actieve vorm calcitriol. Honden en katten kunnen via blootstelling aan zonlicht niet betrouwbaar voldoende vitamine D in de huid aanmaken en zijn daarom grotendeels afhankelijk van vitamine D uit de voeding. In voeding en supplementen voor honden en katten kan vitamine D3 afkomstig zijn uit dierlijke ingrediënten, zoals bepaalde vissoorten en visolie, of worden toegevoegd als gestabiliseerd cholecalciferol. De voedingskundige werking hangt af van de totale hoeveelheid, de gebruikte vitamine-D-vorm, de opname van voedingsvetten, de calcium- en fosforvoorziening, de werking van lever en nieren en de individuele gezondheidstoestand van het dier.

Vitamine D3 en zijn eigenschappen

Vitamine D3 behoort tot de vetoplosbare vitaminen en ondersteunt vooral de mineraalhuishouding en het behoud van normale botten en lichaamsfuncties. In wetenschappelijk onderzoek en veterinaire voedingsrichtlijnen worden verschillende eigenschappen beschreven:

• Essentiële vetoplosbare vitamine: vitamine D3 is nodig voor een normale calcium- en fosforstofwisseling en ondersteunt de groei, ontwikkeling en het onderhoud van verschillende lichaamsweefsels.
• Opname van calcium en fosfor: de actieve vorm van vitamine D bevordert de opname van calcium en fosfor vanuit de darm en helpt de concentraties van deze mineralen in het bloed binnen passende grenzen te houden.
• Botten en tanden: vitamine D3 werkt samen met calcium, fosfor en hormonen zoals parathyroïdhormoon om een normale mineralisatie, groei en remodellering van het skelet te ondersteunen.
• Spieren en celfunctie: vitamine-D-receptoren komen voor in verschillende lichaamsweefsels. Vitamine D is betrokken bij spierfunctie, celsignalering en regulatie van verschillende genen en metabole processen.
• Afhankelijk van de voeding: honden en katten maken via hun huid onvoldoende vitamine D aan om volledig in hun behoefte te voorzien. Een betrouwbare voedingsbron is daarom noodzakelijk, ongeacht hoeveel tijd het dier buiten doorbrengt.
• Voorzichtig met extra vitamine D3: vitamine D3 wordt in het lichaam opgeslagen en heeft een relatief smalle veiligheidsmarge. Langdurige overdosering of het innemen van geconcentreerde supplementen of rodenticiden kan ernstige hypercalciëmie en orgaanschade veroorzaken.

Een passende vitamine-D-voorziening is noodzakelijk, maar zowel een tekort als een langdurige overmaat kan schadelijk zijn. Een ernstig tekort kan leiden tot een verstoorde calcium- en fosforbalans, onvoldoende botmineralisatie, rachitis bij groeiende dieren, osteomalacie, spierzwakte en nutritionele secundaire hyperparathyreoïdie. Bij honden en katten die een complete en uitgebalanceerde voeding krijgen, komt een duidelijk voedingstekort doorgaans weinig voor. Het risico kan groter zijn bij onjuist samengestelde zelfbereide voedingen, langdurige vetmalabsorptie, ernstige maag-darmproblemen of aandoeningen van lever en nieren die de opname of omzetting van vitamine D beïnvloeden. De vitamine-D-status wordt meestal beoordeeld aan de hand van de concentratie 25-hydroxyvitamine D in het bloed. Lage waarden zijn bij honden en katten in verband gebracht met verschillende ziekten, maar zulke verbanden bewijzen niet automatisch dat een vitamine-D-tekort de ziekte veroorzaakt of dat standaard suppletie de uitkomst verbetert. Aan de andere kant kan een te hoge inname van cholecalciferol leiden tot hypercalciëmie en hyperfosfatemie. Hierdoor kunnen mineralen neerslaan in onder andere de nieren, bloedvaten, maag, longen en andere zachte weefsels. Mogelijke verschijnselen zijn braken, verminderde eetlust, veel drinken en plassen, zwakte, uitdroging, hartritmestoornissen en nierfalen. Vergiftiging kan ontstaan door fouten in de samenstelling van voeding, gebruik van hooggedoseerde humane supplementen of het innemen van cholecalciferolhoudend rattengif. Extra vitamine D3 naast een complete voeding moet daarom alleen worden gegeven wanneer daar een duidelijke veterinaire of voedingskundige reden voor bestaat. De onderstaande publicaties en richtlijnen geven een overzicht van de vitamine-D-stofwisseling, bot- en mineraalhuishouding, voedingsbehoefte, gezondheidsstatus en toxiciteit bij honden en katten.

Bronnen