Vitamine B-complex

Vitamine B-complex is een verzamelnaam voor acht wateroplosbare vitaminen: vitamine B1 of thiamine, vitamine B2 of riboflavine, vitamine B3 of niacine, vitamine B5 of pantotheenzuur, vitamine B6 of pyridoxine, vitamine B7 of biotine, vitamine B9 of folaat en vitamine B12 of cobalamine. Deze vitaminen hebben ieder een eigen functie, maar werken vaak samen als co-enzymen of voorlopers van co-enzymen binnen de energie-, eiwit-, vet- en koolhydraatstofwisseling. Ze zijn daarnaast betrokken bij het zenuwstelsel, de vorming van bloedcellen, DNA-synthese, huid- en vachtgezondheid en het functioneren van verschillende organen. In voeding en supplementen voor honden en katten kunnen B-vitaminen afkomstig zijn uit dierlijke en plantaardige ingrediënten of worden toegevoegd in afzonderlijke, gestabiliseerde vitaminevormen. De voedingskundige werking hangt af van de samenstelling en dosering van het complex, de gebruikte vitaminevormen, de stabiliteit tijdens productie en opslag, de opname vanuit het maag-darmkanaal en de individuele gezondheidstoestand van het dier.

Vitamine B-complex en zijn eigenschappen

De vitaminen binnen het B-complex ondersteunen verschillende metabole, neurologische en cellulaire processen bij honden en katten. In wetenschappelijk onderzoek en veterinaire voedingsrichtlijnen worden verschillende eigenschappen beschreven:

• Energie- en nutriëntenstofwisseling: vitamine B1, B2, B3, B5, B6 en biotine functioneren als onderdeel van co-enzymen die nodig zijn om koolhydraten, vetten, aminozuren en andere voedingsstoffen te verwerken en bruikbare energie te produceren.
• Zenuwstelsel en hersenfunctie: onder andere thiamine, pyridoxine en cobalamine ondersteunen de normale werking van zenuwcellen, de vorming van neurotransmitters en het behoud van zenuwweefsel. Een ernstig tekort kan neurologische verschijnselen veroorzaken.
• Bloedvorming en DNA-synthese: folaat en cobalamine zijn belangrijk voor DNA-synthese, celdeling en de normale vorming van bloedcellen. Cobalamine is daarnaast betrokken bij de verwerking van bepaalde vetzuren en aminozuren.
• Huid, vacht en bindweefsel: riboflavine, niacine, pantotheenzuur, pyridoxine en biotine dragen bij aan de normale vernieuwing van huidcellen, vetzuurstofwisseling en het behoud van huid en vacht.
• Verschillende behoeften per vitamine: iedere B-vitamine heeft een afzonderlijke voedingsbehoefte en een eigen opname- en stofwisselingsroute. Een vitamine B-complex is daarom niet één uniforme werkzame stof en de hoeveelheid van iedere vitamine afzonderlijk blijft belangrijk.
• Soortspecifieke aandachtspunten: katten zijn voor onder andere niacine sterker afhankelijk van een directe voedingsbron dan honden. Ook de opname van cobalamine verschilt tussen honden en katten en kan bij maag-darm- of alvleesklieraandoeningen worden verstoord.
• Voorzichtig met willekeurige suppletie: hoewel B-vitaminen grotendeels wateroplosbaar zijn, is hooggedoseerde of langdurige suppletie niet automatisch veilig of nuttig. Een compleet honden- of kattenvoer bevat normaal gesproken voldoende hoeveelheden volgens de geldende voedingsrichtlijnen.

Een tekort aan één of meerdere B-vitaminen kan ontstaan door een onvolledige of onjuist samengestelde voeding, langdurige voedselweigering, onvoldoende vitaminegehalte na onjuiste productie of opslag, ernstige maag-darmziekte, malabsorptie, exocriene pancreasinsufficiëntie, leverziekte of een erfelijke afwijking in de opname of verwerking van een specifieke vitamine. De mogelijke verschijnselen hangen af van de ontbrekende vitamine en kunnen onder andere bestaan uit verminderde eetlust, gewichtsverlies, groeiachterstand, huid- en vachtafwijkingen, bloedarmoede, spierzwakte, maagdarmklachten en neurologische problemen. Thiaminetekort is bij honden en katten bijzonder belangrijk omdat het tot progressieve neurologische afwijkingen kan leiden en zonder tijdige behandeling fataal kan worden. Thiamine is bovendien gevoelig voor verhitting en kan worden afgebroken door thiaminasen in bepaalde rauwe vissoorten of door zwaveldioxide en sulfieten in ongeschikte ingrediënten. Cobalaminetekort wordt vooral gezien bij chronische enteropathie, darmziekten en exocriene pancreasinsufficiëntie. Bij sommige hondenrassen kan ook een erfelijke stoornis in de cobalamineopname voorkomen. Lage serumwaarden betekenen daarbij niet altijd exact hetzelfde als een functioneel tekort; aanvullende biomarkers en de onderliggende aandoening kunnen relevant zijn. Folaat- en cobalaminewaarden worden in de veterinaire praktijk regelmatig onderzocht als onderdeel van de beoordeling van het maag-darmkanaal. Omdat de acht B-vitaminen verschillende functies en oorzaken van tekorten hebben, is een algemeen B-complex niet altijd de juiste behandeling voor een specifiek probleem. Gerichte suppletie en behandeling van de onderliggende oorzaak blijven bij klinische tekorten belangrijk. De onderstaande publicaties en richtlijnen geven een overzicht van de functies van B-vitaminen, voedingsbehoeften, thiaminetekort, cobalaminestoornissen en veterinaire aandachtspunten bij honden en katten.

Bronnen