Vitamine A

Vitamine A is een essentiële vetoplosbare vitamine die een belangrijke rol speelt bij het gezichtsvermogen, groei en ontwikkeling, voortplanting, immuunfunctie en het onderhoud van huid, slijmvliezen en andere epitheliale weefsels. De term vitamine A omvat verschillende biologisch actieve retinoïden, waaronder retinol, retinal en retinoïnezuur. In voeding en supplementen voor honden en katten kan vitamine A afkomstig zijn uit dierlijke ingrediënten, zoals lever en visolie, of worden toegevoegd in vormen zoals retinylacetaat en retinylpalmitaat. Honden kunnen daarnaast bepaalde provitamine-A-carotenoïden, waaronder bètacaroteen, omzetten in actieve vitamine A. Katten kunnen bètacaroteen wel opnemen, maar de omzetting is onvoldoende efficiënt om volledig in hun vitamine-A-behoefte te voorzien. Zij hebben daarom voorgevormde vitamine A via de voeding nodig. De voedingskundige werking hangt af van de gebruikte vitamine-A-bron, de biologische beschikbaarheid, de totale hoeveelheid, de opname van voedingsvetten, de levensfase en de individuele gezondheidstoestand van het dier.

Vitamine A en zijn eigenschappen

Vitamine A behoort tot de vetoplosbare vitaminen en ondersteunt verschillende structurele, zintuiglijke en metabole processen bij honden en katten. In wetenschappelijk onderzoek en veterinaire voedingsrichtlijnen worden verschillende eigenschappen beschreven:

• Essentiële vetoplosbare vitamine: vitamine A is nodig voor een normale groei, celdifferentiatie, voortplanting en het functioneren van verschillende organen en lichaamsweefsels.
• Gezichtsvermogen: retinal vormt een onderdeel van lichtgevoelige pigmenten in het netvlies en is daardoor noodzakelijk voor een normale visuele functie, waaronder het zien bij weinig licht.
• Huid en slijmvliezen: vitamine A ondersteunt de normale ontwikkeling en vernieuwing van epitheelcellen en draagt bij aan het behoud van huid, luchtwegen, spijsverteringskanaal en andere slijmvliezen.
• Immuunfunctie en ontwikkeling: retinoïden zijn betrokken bij genregulatie, de ontwikkeling van weefsels en verschillende aangeboren en verworven afweerprocessen.
• Verschil tussen honden en katten: honden kunnen bètacaroteen als provitamine-A-bron benutten. Katten zetten bètacaroteen slechts beperkt om en hebben daarom een betrouwbare voedingsbron van voorgevormde vitamine A nodig.
• Voorzichtig met extra vitamine A: vitamine A wordt in het lichaam opgeslagen, voornamelijk in de lever. Langdurige overmatige inname, bijvoorbeeld door grote hoeveelheden lever of geconcentreerde supplementen, kan leiden tot hypervitaminose A.

Een passende vitamine-A-voorziening is noodzakelijk, maar zowel een langdurig tekort als een langdurige overmaat kan schadelijk zijn. Een tekort kan onder andere leiden tot verminderd zicht bij weinig licht, afwijkingen van huid en slijmvliezen, een verminderde weerstand, groeistoornissen en problemen met voortplanting en ontwikkeling. Bij dieren die een complete en uitgebalanceerde voeding krijgen, komt een duidelijk voedingstekort weinig voor. Het risico kan groter zijn bij onjuist samengestelde zelfbereide voedingen, ernstige vetmalabsorptie of aandoeningen waarbij de opname van vetoplosbare vitaminen is verminderd. Bij honden met exocriene pancreasinsufficiëntie zijn bijvoorbeeld lagere retinolconcentraties beschreven. Katten vormen een bijzondere voedingskundige groep omdat zij voorgevormde vitamine A nodig hebben en niet uitsluitend op plantaardig bètacaroteen kunnen vertrouwen. Tegelijkertijd kunnen vooral katten gevoelig zijn voor langdurige overmatige inname uit leverrijke voedingen. Chronische hypervitaminose A is bij katten in verband gebracht met pijn, stijfheid, verminderde beweeglijkheid, botwoekeringen rond de hals- en borstwervels en leververanderingen. Ook bij honden is vitamine-A-toxiciteit beschreven, al lijkt dit minder vaak voor te komen. Omdat de veilige hoeveelheid afhankelijk is van de totale voeding, levensfase en gebruikte vitamine-A-vorm, is aanvullende suppletie naast een complete voeding meestal niet nodig. De onderstaande publicaties en richtlijnen geven een overzicht van de functies, soortverschillen, opname, tekorten en veiligheidsaspecten van vitamine A bij honden en katten.

Bronnen