Bottenbouillon / runderbottenbouillon

Runderbottenbouillon is een vloeibaar voedingsmiddel dat wordt gemaakt door botten, gewrichten, kraakbeen, bindweefsel en eventueel vleesresten van runderen gedurende langere tijd in water te verhitten. Tijdens het koken kunnen wateroplosbare eiwitten, aminozuren, vetten, smaakstoffen en kleine hoeveelheden mineralen vanuit de gebruikte grondstoffen in de bouillon terechtkomen. Collageen uit bindweefsel kan door verhitting gedeeltelijk worden omgezet in gelatine, waardoor een geconcentreerde bouillon na afkoeling een geleiachtige structuur kan krijgen. In voeding voor honden en katten wordt runderbottenbouillon vooral toegepast als smakelijke vloeistof, als bron van extra vocht en als aanvullende bron van gelatineachtige eiwitten en aminozuren. De voedingswaarde en veiligheid hangen sterk af van de gebruikte botten en weefsels, kooktijd, concentratie, hoeveelheid vet, zoutgehalte, eventuele kruiden en andere toevoegingen en de individuele gezondheidstoestand van het dier.

Runderbottenbouillon en zijn eigenschappen

Runderbottenbouillon behoort tot de dierlijke aanvullende voedingsmiddelen en wordt vooral gebruikt vanwege zijn smaak, vochtgehalte en gelatineachtige eiwitbestanddelen. In voedingswetenschappelijk en veterinair onderzoek worden verschillende eigenschappen beschreven die mogelijk relevant zijn voor honden en katten:

• Aanvullende vochtbron: runderbottenbouillon bestaat grotendeels uit water en kan worden gebruikt om de vochtinname of smakelijkheid van een maaltijd te verhogen. Dit kan bijvoorbeeld nuttig zijn bij dieren die weinig drinken, mits de bouillon veilig is samengesteld.
• Gelatine uit collageenrijk weefsel: tijdens langdurige verhitting kan collageen uit huid, pezen, kraakbeen en bindweefsel gedeeltelijk worden omgezet in gelatine. De hoeveelheid hangt sterk af van de gebruikte delen en bereidingswijze.
• Aminozuren en kleine peptiden: bottenbouillon kan onder andere glycine, proline, hydroxyproline, glutaminezuur en andere aminozuren bevatten. De concentraties zijn variabel en meestal niet op het productetiket gestandaardiseerd.
• Smakelijkheid van de voeding: de geur- en smaakstoffen uit vlees, vet en bindweefsel kunnen voer aantrekkelijker maken. Hierdoor kan een kleine hoeveelheid bouillon helpen om droogvoer te bevochtigen of een maaltijd smakelijker te maken.
• Geen betrouwbare mineralenbron: hoewel botten rijk zijn aan calcium en fosfor, komen deze mineralen tijdens normaal koken slechts in beperkte en variabele hoeveelheden in de bouillon terecht. Bottenbouillon mag daarom niet worden gebruikt om een calcium- of mineralentekort te corrigeren.
• Niet gelijk aan collageensupplementen: gestandaardiseerde gehydrolyseerde of bioactieve collageenpeptiden zijn specifiek geproduceerd en gedoseerd. Onderzoek naar deze supplementen kan niet rechtstreeks worden vertaald naar gewone runderbottenbouillon.
• Samenstelling en toevoegingen zijn bepalend: bouillon voor honden en katten moet vrij zijn van ui, knoflook, prei, bieslook, grote hoeveelheden zout en andere ongeschikte smaakmakers. Ook de achtergebleven gekookte botten mogen nooit worden gevoerd.

De samenstelling van runderbottenbouillon is niet gestandaardiseerd. Een dunne bouillon van voornamelijk mergpijp kan een ander vet-, eiwit- en mineralenprofiel hebben dan een sterk ingekookte bouillon van gewrichten, knieën, pezen en vleesrijke botten. Langdurige verhitting kan collageenrijke weefsels afbreken tot gelatine en kleinere eiwitfragmenten, maar de uiteindelijke hoeveelheid eiwit en aminozuren verschilt sterk per recept. Daardoor kan niet zonder laboratoriumanalyse worden vastgesteld hoeveel collageenachtige eiwitten, glycine of andere voedingsstoffen een portie werkelijk bevat. Bottenbouillon wordt regelmatig aangeprezen voor gewrichten, huid, vacht en de darmwand. Voor gewone bouillon ontbreekt echter betrouwbaar klinisch bewijs bij honden en katten. Onderzoek bij honden met artrose heeft wel mogelijke effecten beschreven van specifiek geproduceerde bioactieve collageenpeptiden en collageenhydrolysaten. Deze producten leveren een gecontroleerde hoeveelheid geselecteerde peptiden en zijn niet vergelijkbaar met een wisselend huisgemaakt aftreksel. Een systematische beoordeling van nutraceuticals bij artrose vond voor collageen als productgroep slechts beperkte of zwakke klinische werkzaamheid, waardoor runderbottenbouillon zeker niet als behandeling voor gewrichtspijn of artrose moet worden beschouwd. Ook claims dat bottenbouillon de darmwand herstelt of ontstekingsziekten behandelt, zijn grotendeels gebaseerd op onderzoek naar afzonderlijke aminozuren, gelatine, collageenfragmenten of proefdiermodellen en niet op gecontroleerde studies bij gezelschapsdieren. Het mineralengehalte wordt eveneens vaak overschat. Analyses van verschillende dierlijke bottenbouillons vonden relatief lage en sterk wisselende concentraties calcium, magnesium, ijzer, koper en andere mineralen. De bijdrage was over het algemeen te klein om bouillon als belangrijke dagelijkse mineralenbron te beschouwen. Dezelfde studie vond lage concentraties van onderzochte toxische metalen, maar herkomst en grondstoffen blijven relevant voor productkwaliteit. Runderbottenbouillon mag daarom alleen als aanvulling worden gebruikt en niet als vervanging voor complete honden- of kattenvoeding, drinkwater of een uitgebalanceerde maaltijd. Commerciële bouillon voor mensen is vaak ongeschikt doordat deze zout, uienpoeder, knoflook, prei, gistextracten of kruidenmengsels kan bevatten. Planten uit het geslacht Allium, waaronder ui en knoflook, kunnen oxidatieve beschadiging van rode bloedcellen en hemolytische anemie veroorzaken bij honden en katten. Zelfgemaakte bouillon moet na bereiding worden gezeefd, snel worden afgekoeld en gekoeld of ingevroren worden bewaard. Een dikke vetlaag kan bij gevoelige dieren beter worden verwijderd, omdat een vetrijke portie braken, diarree of andere maag-darmklachten kan uitlokken en ongeschikt kan zijn bij dieren met overgewicht, hyperlipidemie of een voorgeschiedenis van pancreatitis. Gekookte botten worden bros en kunnen splinteren en mogen nooit samen met de bouillon worden aangeboden. Bij honden en katten met nierziekte, hartziekte, hoge bloeddruk, pancreatitis, voedselallergieën of een voorgeschreven veterinair dieet moet het gebruik eerst met een dierenarts worden afgestemd. De onderstaande publicaties geven een overzicht van de samenstelling van bottenbouillon, mineralen en metalen, collageenachtige eiwitten en de beperkte veterinaire onderbouwing voor collageenproducten.

Bronnen