Rozemarijn / Rozemarijnzuur

Rozemarijn, botanisch bekend als Salvia rosmarinus en traditioneel aangeduid als Rosmarinus officinalis, is een aromatisch, groenblijvend kruid uit de lipbloemenfamilie. De bladeren bevatten van nature verschillende bioactieve plantenstoffen, waaronder rozemarijnzuur, carnosinezuur, carnosol, flavonoïden en vluchtige aromatische verbindingen zoals 1,8-cineool, kamfer en α-pineen. De precieze samenstelling verschilt per variëteit, groeiplaats, oogstmoment, plantdeel en verwerkingsmethode. In voeding en aanvullende kruidenformules voor honden en katten kan rozemarijn worden toegepast als botanisch ingrediënt, smaakstof of bron van antioxidatieve plantenstoffen. Gestandaardiseerde rozemarijnextracten worden daarnaast gebruikt om vetten en andere gevoelige voedingsbestanddelen tegen oxidatie te helpen beschermen. De werking en veiligheid hangen af van de gebruikte vorm, concentratie, dosering, samenstelling van het extract en de individuele gezondheidstoestand van het dier.

Rozemarijn en zijn eigenschappen

Rozemarijn behoort tot de botanische ingrediënten en wordt vooral onderzocht vanwege zijn fenolische diterpenen, fenolzuren en aromatische bestanddelen. In wetenschappelijk onderzoek worden verschillende eigenschappen beschreven die mogelijk relevant zijn voor honden en katten:

• Aromatische plantenbron: rozemarijn is afkomstig van Salvia rosmarinus, synoniem Rosmarinus officinalis, en wordt als vers of gedroogd kruid gebruikt vanwege zijn kenmerkende geur, smaak en natuurlijke plantenstoffen.
• Botanische fytonutriënten: de bladeren bevatten onder andere rozemarijnzuur, carnosinezuur, carnosol, flavonoïden en vluchtige bestanddelen. De concentraties kunnen sterk verschillen tussen bladeren, tincturen, extracten en etherische olie.
• Antioxidatieve eigenschappen: carnosinezuur, carnosol en rozemarijnzuur kunnen in laboratoriumonderzoek reactieve zuurstofverbindingen beïnvloeden en de oxidatie van vetten helpen remmen. Hierdoor worden rozemarijnextracten ook gebruikt als natuurlijke antioxidanten in diervoeding.
• Bescherming van de voeding: rozemarijnextract kan worden toegevoegd om de oxidatieve stabiliteit en houdbaarheid van vetrijke voedingsmiddelen te ondersteunen. Dit is hoofdzakelijk een technologische toepassing en betekent niet automatisch dat hetzelfde effect klinisch in het dier optreedt.
• Ontstekings- en microbiële processen: preklinische studies beschrijven effecten van rozemarijnextracten en afzonderlijke bestanddelen op ontstekingsroutes en verschillende micro-organismen. Specifieke klinische onderbouwing voor behandeling van aandoeningen bij honden en katten blijft beperkt.
• Kruid, extract en etherische olie verschillen: kleine hoeveelheden rozemarijnblad of een gestandaardiseerd voerextract zijn niet vergelijkbaar met geconcentreerde rozemarijnolie. Etherische olie bevat veel hogere concentraties vluchtige stoffen en mag bij honden en katten niet zonder passende veterinaire deskundigheid worden toegediend.

Onderzoek naar rozemarijn bestaat voornamelijk uit fytochemische analyses, in-vitro onderzoek, proefdierstudies, humane literatuur en onderzoek naar het behoud van voedingsmiddelen. De antioxidatieve activiteit wordt vooral toegeschreven aan fenolische diterpenen zoals carnosinezuur en carnosol en aan fenolzuren zoals rozemarijnzuur. Deze stoffen kunnen onder onderzoeksomstandigheden vrije radicalen beïnvloeden en de oxidatie van vetten vertragen. Dit verklaart waarom gestandaardiseerde rozemarijnextracten worden gebruikt als technologische antioxidanten in honden- en kattenvoeding. In een onderzoek naar hondenvoer werd een combinatie van etherische oliën van onder andere rozemarijn en kruidnagel onderzocht als gedeeltelijke vervanging van synthetische antioxidanten. Omdat meerdere oliën en vitamine E werden gecombineerd, kunnen de resultaten niet rechtstreeks aan rozemarijn alleen worden toegeschreven. Een beperkt onderzoek bij honden met experimenteel geïnduceerde diabetes onderzocht rozemarijnbladpoeder, alleen en samen met basilicum. De gerapporteerde veranderingen zijn onvoldoende om rozemarijn als zelfstandige behandeling voor diabetes of andere stofwisselingsproblemen aan te bevelen. Europese veiligheidsbeoordelingen hebben specifieke rozemarijnextracten voor gebruik in honden- en kattenvoer onderzocht. Voor twee gestandaardiseerde oplosmiddelextracten werden veilige maximumconcentraties vastgesteld van 300 mg per kilogram volledig voer voor honden en 50 mg per kilogram voor katten. Deze waarden gelden uitsluitend voor de beoordeelde extracten, hun gehalte aan carnosinezuur en carnosol en de beschreven gebruiksomstandigheden. Zij kunnen niet rechtstreeks worden toegepast op willekeurige tincturen, supplementen of etherische oliën. Bij drachtige dieren, jonge dieren, dieren met neurologische, lever- of nierproblemen en dieren die medicatie gebruiken, blijft extra voorzichtigheid belangrijk. De onderstaande publicaties geven een overzicht van de botanische samenstelling, antioxidatieve eigenschappen, toepassingen in diervoeding en veiligheidsbeoordeling van rozemarijn.

Bronnen