Lavendelolie

Lavendelolie is een geconcentreerde etherische olie die door destillatie wordt verkregen uit de bloemen en bovengrondse delen van lavendelplanten. Voor commerciële lavendelolie wordt vaak echte lavendel, botanisch bekend als Lavandula angustifolia, gebruikt, maar ook andere Lavandula-soorten en kruisingen kunnen als bron dienen. De olie bevat voornamelijk vluchtige aromatische verbindingen, waaronder linalool en linalylacetaat, aangevuld met onder andere terpinenen, lavandulol, 1,8-cineool en kamfer. De exacte samenstelling verschilt sterk per plantensoort, chemotype, groeiplaats, oogstmoment en productiemethode. In producten voor honden en katten kan lavendelolie in zeer lage, gecontroleerde hoeveelheden worden toegepast als geur- of smaakstof of als onderdeel van een plaatselijke of aromatische formulering. De werking en veiligheid hangen af van de gebruikte lavendelsoort, chemische samenstelling, concentratie, blootstellingsroute, dosering, productkwaliteit en individuele gezondheidstoestand van het dier.

Lavendelolie en zijn eigenschappen

Lavendelolie behoort tot de etherische oliën en wordt vooral onderzocht vanwege de aromatische bestanddelen linalool en linalylacetaat. In wetenschappelijk en veterinair onderzoek worden verschillende eigenschappen beschreven die mogelijk relevant zijn voor honden en katten:

• Geconcentreerde aromatische plantenstof: lavendelolie bestaat uit sterk geconcentreerde vluchtige verbindingen en is daardoor niet vergelijkbaar met gedroogde lavendelbloemen, lavendelwater of een verdund plantenextract.
• Linalool en linalylacetaat: deze terpeenverbindingen behoren doorgaans tot de belangrijkste bestanddelen van olie uit Lavandula angustifolia. Hun gehalte kan per product sterk verschillen en beïnvloedt mede de geur en biologische eigenschappen.
• Geur en gedrag bij honden: een kleine studie bij honden tijdens autoritten beschreef minder bewegen en vocaliseren en meer rust tijdens blootstelling aan lavendelgeur. Dit beperkte onderzoek is onvoldoende om lavendelolie als bewezen behandeling voor angst of gedragsproblemen te beschouwen.
• Beperkte onderbouwing bij katten: onderzoek naar lavendelgeur als verrijking of stressondersteuning bij katten is schaars en heeft tot nu toe geen duidelijk of consistent voordeel aangetoond.
• Antimicrobiële eigenschappen: lavendelolie en afzonderlijke bestanddelen laten in laboratoriumonderzoek activiteit zien tegen bepaalde bacteriën, schimmels en gisten. Een laboratoriumeffect betekent echter niet dat de olie veilig of effectief een huid- of oorinfectie bij een dier behandelt.
• Toepassingsvorm bepaalt de blootstelling: inademing van een zeer lage geurconcentratie, een professioneel samengesteld plaatselijk product en orale blootstelling geven niet dezelfde dosis of risico’s. Resultaten van de ene toepassingsvorm kunnen niet rechtstreeks naar een andere vorm worden vertaald.
• Niet onverdund toepassen: onverdunde lavendelolie kan huid, ogen en slijmvliezen irriteren en kan na inslikken of sterke blootstelling nadelige effecten veroorzaken. Vooral bij katten en kleine dieren is extra voorzichtigheid noodzakelijk.

Onderzoek naar lavendelolie bestaat voornamelijk uit laboratoriumonderzoek, studies bij proefdieren en humane aromatherapieliteratuur. Specifieke klinische studies bij honden en katten zijn beperkt. In een studie bij honden die tijdens een autorit aan verspreide lavendelgeur werden blootgesteld, brachten de dieren meer tijd door in rust en vertoonden zij minder beweging en vocalisatie dan tijdens een controleconditie. De studie onderzocht slechts een kleine groep honden en keek naar gedrag tijdens reizen. Hieruit kan niet worden geconcludeerd dat lavendelolie verschillende vormen van angst, chronische stress of gedragsproblemen behandelt. Bij katten is onderzoek naar olfactorische verrijking schaars. Een review van geurtoepassingen bij katten beschreef dat de beschikbare studie met lavendel weinig tot geen duidelijk gedragseffect liet zien. Katten kunnen een geur bovendien niet gemakkelijk vermijden wanneer een diffuser voortdurend in een afgesloten ruimte wordt gebruikt. Zij moeten daarom altijd toegang hebben tot frisse lucht en de mogelijkheid krijgen om de ruimte te verlaten. Europese veiligheidsbeoordelingen hebben een specifiek gestandaardiseerd lavendelolie-additief onderzocht voor gebruik als smaakstof in diervoeding. EFSA concludeerde dat het beoordeelde product bij vastgestelde lage gebruiksniveaus veilig kan worden toegepast. Voor diersoorten waarvoor geen afzonderlijke waarde werd vastgesteld, werd 7 milligram per kilogram volledig voer als veilig beschouwd. Deze beoordeling geldt uitsluitend voor het onderzochte additief, de gespecificeerde samenstelling en de beschreven voedingskundige toepassing. Zij vormt geen aanbeveling om commerciële etherische olie rechtstreeks aan voer of drinkwater toe te voegen. Etherische oliën worden gemakkelijk via de huid, longen en het maag-darmkanaal opgenomen. Mogelijke nadelige reacties na onjuiste blootstelling zijn onder andere huidirritatie, speekselen, braken, lusteloosheid, wankel lopen, trillen en ademhalingsproblemen. Bij katten is extra voorzichtigheid nodig vanwege verschillen in de verwerking en uitscheiding van verschillende aromatische verbindingen en vanwege het risico dat olie via de vacht wordt opgelikt. Ook producten die als natuurlijk worden verkocht kunnen schadelijke reacties veroorzaken; veterinaire meldingen van etherische-oliehoudende vlooienproducten beschrijven zowel bij honden als katten klinische klachten. Lavendelolie mag daarom niet onverdund op de huid, vacht, poten, neus, oren of in de mond worden aangebracht. Ook gebruik in een diffuser vraagt om een goed geventileerde ruimte, een lage concentratie, korte blootstelling en vrije uitloop voor het dier. Bij dieren met astma, luchtwegproblemen, leverziekte, neurologische aandoeningen, dracht of gebruik van kalmerende medicatie is terughoudendheid extra belangrijk. Lavendelolie is geen vervanging voor onderzoek en behandeling bij angst, jeuk, oorproblemen, huidinfecties of andere aandoeningen. De onderstaande publicaties en beoordelingen geven een overzicht van de chemische samenstelling, mogelijke gedragseffecten, veterinaire toepassingen en veiligheidsaspecten van lavendelolie.

Bronnen