Koper

Koper is een essentieel spoorelement dat honden en katten in kleine hoeveelheden via de voeding nodig hebben. Het fungeert als onderdeel of cofactor van verschillende enzymen die betrokken zijn bij de ijzerstofwisseling, de vorming van rode bloedcellen, de productie van bindweefsel, pigmentvorming, energiestofwisseling en bescherming tegen oxidatieve processen. Koper is onder andere nodig voor de werking van ceruloplasmine, cytochroom-c-oxidase, lysyloxidase, tyrosinase en koper-zink-superoxidedismutase. In voeding en supplementen voor honden en katten kan koper afkomstig zijn uit natuurlijke ingrediënten, zoals orgaanvlees, of worden toegevoegd in vormen zoals kopersulfaat, koperchelaat en andere toegestane koperverbindingen. De voedingskundige werking hangt af van de totale hoeveelheid koper, de gebruikte koperbron, de biologische beschikbaarheid, interacties met andere mineralen, de samenstelling van de volledige voeding en de individuele gezondheid en genetische gevoeligheid van het dier.

Koper en zijn eigenschappen

Koper behoort tot de essentiële spoorelementen en ondersteunt verschillende enzymatische, structurele en metabole processen bij honden en katten. In wetenschappelijk onderzoek en veterinaire voedingsrichtlijnen worden verschillende eigenschappen beschreven:

• Essentieel spoorelement: koper is in kleine hoeveelheden nodig voor een normale groei, bloedvorming, energieproductie en het functioneren van verschillende koperafhankelijke enzymen.
• IJzerstofwisseling en rode bloedcellen: koper is betrokken bij het transport en de benutting van ijzer en ondersteunt daarmee indirect de normale vorming en functie van rode bloedcellen.
• Bindweefsel en skelet: het koperafhankelijke enzym lysyloxidase is betrokken bij de verbinding en stabilisatie van collageen en elastine, belangrijke bestanddelen van huid, bloedvaten, botten en ander bindweefsel.
• Pigmentvorming: koper is nodig voor de werking van tyrosinase, een enzym dat betrokken is bij de vorming van melanine en daarmee bij de normale pigmentatie van huid en vacht.
• Energie en antioxidatieve bescherming: koper maakt deel uit van enzymen die betrokken zijn bij de energieproductie in mitochondriën en bij de bescherming van cellen tegen reactieve zuurstofverbindingen.
• Voorzichtig bij leverproblemen: bij sommige honden kan koper zich overmatig in de lever ophopen. Bij bekende of vermoede koperstapelingsziekte, chronische hepatitis of een erfelijke gevoeligheid moet de koperinname onder veterinaire begeleiding worden beoordeeld.

Een passende koperinname is noodzakelijk, maar zowel een tekort als een langdurige overmaat kan nadelige gevolgen hebben. Een kopertekort kan onder andere bijdragen aan bloedarmoede, verminderde pigmentatie, een afwijkende vacht, groeiproblemen en verstoringen van bot- en bindweefselontwikkeling. Duidelijke tekorten zijn bij complete en uitgebalanceerde voedingen weinig gebruikelijk, maar kunnen voorkomen bij onjuist samengestelde zelfbereide voedingen of door een ongunstige balans met andere mineralen. Vooral hoge hoeveelheden zink kunnen de opname en beschikbaarheid van koper verminderen. Aan de andere kant kan koper zich bij sommige honden overmatig in de lever ophopen. Kopergeassocieerde hepatitis is beschreven bij verschillende rassen, waaronder de Bedlington terriër, Labrador retriever, Dobermann, West Highland white terriër en Dalmatiër, maar kan ook bij andere honden voorkomen. De aandoening ontstaat waarschijnlijk door een combinatie van genetische gevoeligheid, kopertransport en blootstelling via de voeding. Overmatige koperstapeling kan oxidatieve schade, ontsteking, fibrose en uiteindelijk ernstige leverziekte veroorzaken. Alleen de hoeveelheid koper op het etiket geeft niet altijd een volledig beeld, omdat ook de koperbron, opneembaarheid, totale voedingssamenstelling en individuele koperuitscheiding van belang zijn. Extra kopersuppletie naast een complete voeding is daarom meestal niet nodig. Bij verhoogde leverwaarden, chronische leverziekte of een bekende rasgevoeligheid blijft veterinaire beoordeling belangrijk. De onderstaande publicaties en richtlijnen geven een overzicht van de koperstofwisseling, voedingskundige functies, leverstapeling en veiligheidsaspecten bij honden en katten.

Bronnen